Czym jest otyłość?
Zacznijmy od tego, czym otyłość nie jest. Nie definiuje Cię jako osoby. Nie jest też oznaką lenistwa czy braku silnej woli.
Na wystąpienie i rozwój otyłości wpływają różne czynniki, takie jak predyspozycje genetyczne, otaczające środowisko, sposób odżywiania się, styl życia oraz uwarunkowania społeczne i kulturowe.2,13
Za trudność redukcji i utrzymania zmniejszonej masy ciała odpowiadają czynniki i mechanizmy, na które osoby chorujące na otyłość nie mają wpływu. Na przykład organizm może reagować zwiększonym uczuciem głodu i zmniejszonym uczuciem sytości, a także zmianami w metabolizmie podczas próby utrzymania docelowej masy ciała.6 Wynika to z faktu, że głód i sytość kontrolowane są przez neuroprzekaźniki – substancje chemiczne krążące w mózgu pozostające poza kontrolą naszej silnej woli.6
Dlatego lepsze zrozumienie czynników, które blokują zmniejszenie masy ciała, jest kluczem do skutecznego leczenia. Pozwoli to Tobie i Twojemu lekarzowi podejść do problemu przyczynowo w celu uzyskania kontroli nad tą chorobą.1,7
Otyłość jest chorobą o podłożu biologicznym.1,13
Podobnie jak wiele innych chorób przewlekłych, otyłość w znaczący sposób wpływa na życie dotkniętych nią osób oraz na ich otoczenie. Jest ona przyczyną ponad 200 chorób będących powikłaniami otyłości. Może prowadzić do ograniczenia sprawności ruchowej oraz wpływać na zdrowie psychiczne.3,4,13Jeśli próby zmniejszenia masy ciała okazują się nieskuteczne z powodu czynników pozostających poza kontrolą osób chorych na otyłość, mogą one czuć się jakby były w ślepym zaułku lub uwięzione w błędnym kole zmniejszania i zwiększania masy ciała.5
Czy chorujesz na otyłość?
BMI – wskaźnik masy ciała
Istnieją różne metody rozpoznawania otyłości.8,13 Najczęściej wykorzystuje się do tego wskaźnik masy ciała (BMI, body mass index), który służy jako punkt odniesienia w ocenie prawidłowości masy ciała i w ocenie stopnia zaawansowania otyłości. BMI zestawia masę ciała ze wzrostem. Bazuje na fakcie, że im większa masa ciała, tym zwykle większa ilość tkanki tłuszczowej.9,13
BMI służy więc jako badanie przesiewowe w diagnostyce otyłości. Stanowi wskazówkę, że o nadmiernej masie ciała warto porozmawiać z lekarzem. Podczas wizyty uwzględni on również inne czynniki takie jak obwód brzucha i wpływ nadmiaru tkanki tłuszczowej na zdrowie i jakość życia, co pozwoli na potwierdzenie rozpoznania otyłości.10,13
Uzyskasz wartość wskaźnika BMI oraz jego interpretację – niedowaga, prawidłowa masa ciała, nadwaga lub otyłość. Przedziały dotyczą osób w wieku powyżej 20 lat.8
Należy pamiętać, że przedziały BMI mogą również zależeć od pochodzenia etnicznego.9 Pamiętaj, że wskaźnik BMI jest tylko wstępną wskazówką a wynik należy skonsultować ze swoim lekarzem.
Kalkulator BMI*
*Pamiętaj, że wskaźnik BMI nie jest narzędziem diagnostycznym
Wpisz swój wzrost i wagę, aby otrzymać wynik.
Zakresy BMI8
< 18.5
niedowaga
18.5 - 24.9
prawidłowa masa ciała
25.0 - 29.9
nadwaga
≥ 30.0
otyłość
„Zawsze myślałem, że tylko ode mnie zależy moja masa ciała. Staram się stosować dietę, ale szybko staję się bardzo głodny. Trudno jest zaciskać zęby cały czas. Nigdy nie zdawałem sobie sprawy, że otyłość to choroba. A teraz przy każdym niepowodzeniu zastanawiam się, czy coś w moim ciele mnie nie blokuje i nie odgrywa większej roli niż mi się wydawało.”
— Marek N.*
Jakie mogą być przyczyny otyłości?
Zmniejszenie masy ciała to jedna kwestia, ale jej utrzymanie to zupełnie inna sprawa.11 Nawet jeżeli próby redukcji masy ciała przy pomocy diety i ćwiczeń fizycznych się powiodły, często później dochodzi do ponownego wzrostu – tzw. nawrotu otyłości.5 Osoby chorujące na otyłość czują, że coś uniemożliwia im utrzymanie niższej masy ciała – nawet, jeśli starają się z całych sił.1 Warto pamiętać, że zmiana nawyków żywieniowych oraz regularny wysiłek fizyczny są konieczne w trakcie całego procesu leczenia choroby otyłościowej.
Czy znasz to uczucie? W takim razie musisz wiedzieć, że problemy ze zmniejszeniem masy ciała prawdopodobnie nie są Twoją winą. Dzieje się tak, ponieważ organizm potrafi bronić się przed jej redukcją.7
Badania sugerują, że jeśli utrzymujesz określoną masę ciała przez długi czas, organizm może przeciwstawiać się zmianom.6,7,12 Oznacza to, że kiedy dążysz do jej zmniejszenia, organizm przystosowuje się do zużywania mniejszej liczby kalorii. To sprawia, że te same wysiłki stają się coraz mniej skuteczne.12
Mogą temu towarzyszyć także zmiany hormonalne i metaboliczne. W efekcie może się okazać, że te same posiłki są mniej sycące niż wcześniej i częściej odczuwasz głód.7
Jak już wspomniano wcześniej, otyłość jest złożoną, przewlekłą chorobą i – co należy podkreślić raz jeszcze – nie jest Twoją winą.1,2,5
„Gdy codziennie chodzę na rower i dobrze się odżywiam, widzę efekty. Ale są krótkotrwałe – diety działają na początku, ale kiedy tylko moje ciało się do nich przyzwyczai, przestaję robić postępy i zaczynam wszystko od nowa.”
— Kamila S.*
Greenway FL. Physiological adaptations to weight loss and factors favouring weight regain. Int J Obes (Lond). 2015;39(8):1188–1196. doi:10.1038/ijo.2015.59
Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development. What causes obesity & overweight? Reviewed July 28, 2021. Accessed August 5, 2024.
https://www.nichd.nih.gov/health/topics/obesity/conditioninfo/cause
Horn SB, Almandoz JP, Look M. What is clinically relevant weight loss for your patients and how can it be achieved? A narrative review. Postgrad Med. 2022;134(4):359-375. doi:10.1080/00325481.2022.2051366
Albano G, Rowlands K, Baciadonna L, Coco GL, Cardi V. Interpersonal difficulties in obesity: a systematic review and meta-analysis to inform a rejection sensitivity-based model. Neurosci Biobehav Rev. 2019;107:846-861.doi: 10.1016/j.neubiorev.2019.09.039
Hall KD, Kahan S. Maintenance of lost weight and long-term management of obesity. Med Clin North Am. 2018;102(1):183-197. doi:10.1016/j.mcna.2017.08.012
Ochner CN, Barrios DM, Lee CD, Pi-Sunyer FX. Biological mechanisms that promote weight regain following weight loss in obese humans. Physiol Behav. 2013;120:106-113. doi:10.1016/j.physbeh.2013.07.009
MacLean PS, Bergouignan A, Cornier MA, Jackman MR. Biology's response to dieting: the impetus for weight regain. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol. 2011;301(3):R581–R600. doi:10.1152/ajpregu.00755.2010
National Heart, Lung, and Blood Institute. Overweight and obesity: symptoms and diagnosis. Updated March 24, 2022. Accessed August 5, 2024.
https://www.nhlbi.nih.gov/health/overweight-and-obesity/symptoms
Busetto L, Dicker D, Frühbeck G, et al. A new framework for the diagnosis, staging and management of obesity in adults. Nat Med. Published online July 5, 2024. doi:10.1038/s41591-024-03095-3
Stephenson J, Smith CM, Kearns B, Haywood A, Bissell P. The association between obesity and quality of life: a retrospective analysis of a large-scale population-based cohort study. BMC Public Health. 2021;21(1):1990. doi:10.1186/s12889-021-12009-8
Apovian CM, Aronne LJ, Bessesen DH, et al; Endocrine Society. Pharmacological management of obesity: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2015;100(2):342-362. doi:10.1210/jc.2014-3415
Melby CL, Paris HL, Foright RM, Peth J. Attenuating the biologic drive for weight regain following weight loss: must what goes down always go back up? Nutrients. 2017;9(5):468. doi:10.3390/nu9050468
Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. MP Wydanie Specjalne, wrzesień 2024.
Patroni merytoryczni
